Bir devrin sonu…

Pardus proje yöneticisi iken Özgür Yazılım, Linux ve Pardus ile ilgili günlük girdilerimi Pravda Pardus adını verdiğim pardus.org.tr alanında yayınlıyordum. 2008 yılında Avrupa Komisyonu’nun benim de katıldığım bir toplantısı / çalışması ile ilgili olarak yazdığım eleştiri neredeyse bir diplomatik krize yol açayazınca kişisel görüş içeren yazılarımı kişisel günlüğüme, ET’s R’n’R Gumbo‘ya taşıdım, Pravda’da yalnızca kuru resmi duyuruları yapmaya başladım. Pravda, Pardus’tan ayrıldığım gün durdu, yeni TÜBİTAK kaldırana kadar donmuş haliyle yayında. Bugün itibarıyla, Pardus için son yazımı yazdığıma göre, R’n’R Gumbo da bu açıdan işlevini tamamladı. Artık burada Özgür Yazılım ve Linux üzerinde yazmayacağım…

Peki bu konularda hiç mi yazmayacağım? Yoo, yazacağım. Hatta geçtiğimiz yıllara göre daha fazla yazmak niyetindeyim. O zaman nerede yazacağım? Yeni blog alanımda yazacağım. Henüz hazır değil, ama blog.linuxera.com/tekman gibi bir adresi olacak muhtemelen. Zaman zaman kontrol edin bakalım adres hayata geçmiş mi?

Peki burada ne yazacağım? Burası yeniden kişisel web günlüğüm olacak. Seyahatlerim (geçtiğimiz haftalarda bir Antakya gezimiz oldu, yazacağım), yediklerim içtiklerim (örneğin National Geographic Türkiye‘nin geçen aylarda dağıttığı 50 Meyhane ekinde yer alan mekanları 2015 sonuna kadar tamamlamak niyetindeyim, oraları yazacağım), pek acemisi olduğum sportif hobilerim (yelken ve uzun zamandır ara verdiğim SCUBA), pahalı (?) meraklarım (kalem, mürekkep, saat ve puro), okuduğum kitaplar (birkaç tane yelken kitabı bitirdim, onları belki toplu halde, birkaç tane ekonomi, birkaç tane cumhuriyet “tarihi” kitabı okuyorum, onları da bitince), izlediğim filmler ve dinlediğim müzikler ve diğer şeyler hakkında yazacağım burada. Epey zamandır sessiz ve durgundu, twitter başta olmak üzere hızlı sosyal ağlar sağolsun, inşallah yeniden canlandıracağım buraları…

Son olarak bir ifşaatta bulunayım, merak edenleriniz vardır belki: Blogun adı neden ET’s R’n’R Gumbo? Çünkü benim ilk blogumun adı buydu. “Başka blogun mu vardı, bu senin ilk blogun” diyeceksiniz, demeyin… Yanılmıyorsam 1994 yılında, internet daha fena halde körpe, Mosaic ve www memlekete yeni gelmişken, ben Bilkent Üniversitesi Fen Fakültesi’nde bilişim işlerini yürütürken… bir “blog” oluşturdum kendime. Son derece basit ve sade bir web sayfasında, tam da biraz önce yazdığım şeyleri, birer-ikişer sözcük ve ufak birer resim ile anlatan. Bir süre güncellemeye çalıştım, ama benden başka okuyanı olmadığını görünce ve zaman sıkıntısı yaşamaya başlayınca bıraktım. Taa 10 yıl sonrasına kadar. İşte o web sitesinin adı R’n’R Gumbo idi, pek severek dinlediğimiz Professor Longhair‘in meşhur ve efsanevi Rock ‘n Roll Gumbo albümüne ithafen. Gumbo ise özellikle New Orleans yöresinde pişirilen karışık deniz mahsulü ve sebze çorbasına verilen isim. Eh, burası da bendenizin, özellikle rock ‘n roll eğilimli, ortaya karışık web günlüğü ya 🙂

Six Success Factors for National Open Source Projects

I have participated to the 2nd International Free/Open Source Software Technologies Workshop in Riyadh, Saudi Arabia few weeks ago. The Workshop was organized by and took place in the King Abdulaziz City of Science and Technology (KACST), an impressive campus for advanced technology research and development. Before the Workshop, my expectation was that I was here to share my experience and expertise with the participants. Nevertheless, the talks have proven me wrong, that there were very interesting developments taking place in Arabic open source community, and at the end I’ve learned much more than I’ve “taught”.

On the first day of the Workshop I delivered a talk on Pardus, spending few minutes on the lessons we have learned from the successes and failures of the last 7 odd years. I think it may be wise to summarize this part of the talk for those that are or may in the future walk the same walk. The title has “national” in it, but the same success factors should apply to regional and local governments, companies and other organizations alike, after a simple conversion of scales and terms.

Here are the six success factors for your open source project:

FINANCE

You have to have enough of it, throughout the project. If at any point of time you are short in cash, you should expect lots of other problems arise, closely and remotely related. At the beginning the requirements are modest, and you may easily find a sponsor/investor for your project. But you have to grow as the demand grows, which sometime means lots of money and in short notice. You should warn your sponsors/investors beforehand, or have a B-plan in case they do not/cannot provide the necessary cash.

Pardus project has gained momentum throughout 2006 and 2007, where we had Pardus 1.0 and Pardus 2007, the former being a very impressive debut release and the latter being the distro of its time. We had to act fast and grow by the second half of 2006. But being an internally funded project in TUBITAK UEKAE, we were stuck to a team of 15 or so. We have requested central budget support from DPT for 2007, but some unfortunate events shut those doors close. We have even contacted VCs for outside funding, to no avail, “this may be a 20-50 million $ company, but surely not a billion $ company” we were told. At the end the necessary funding came in 2010, 3 years too late. And by then part of the momentum was lost, and lots of opportunities have been missed, and things have never been the same as late 2007.

TEAM

Being in software and/or services sector, your most important assets are your human resources. Both the quality and, as time proceeds, the quantity counts. The caliber of your product is very much correlated to the expertise, creativity and passion of your team. You have to take good care of your team, and be prepared to extend it without sacrificing the quality.

The first generation Pardus team in TUBITAK was top notch, very likely the dream team of open source in Turkey. They have conceptualized, designed and developed one of the best debut distros (Pardus 1.0) and the best distro ever (Pardus 2007). Unfortunately we have not been able to hold most of them with us afterwards. And again unfortunately the Turkish open source sector was not mature enough to make good use of them. We are happy to see them executing very serious work elsewhere, and a bit sad that they are not with us anymore.

Don’t get me wrong, we still have the most impressive team in open source in Turkey, and right now we have one first, one first-and-a-half and one second generation developer in the executive board of Pardus project. Nevertheless I’d like to have the dream team with us, guiding these fine youngsters; in spite of the potential manageability problems that we might have 😉

Among the things that you may control to have a good team and keep them are working environment (or lack of thereof), intellectual and/or technical challenges (which attract best of the breed), career path, other team members, and last but not the least the compensation.

PRODUCT

When I say “project” I mean a “product” project, such as a distro (like Pardus), some certain software, some service bundled to an existing open source product, etc. You have to keep in mind that the important word is product and not project. The number of successful open source products is much less than the number of successful open source projects. Definitely the process counts, but as an asset and not at the centerstage. You have to achieve and sustain the rigor, consistency, continuity, dependability, and, if you wish, marketability of a product as in proprietary software world, or in a market economy in general. You may not like this, but c’est la vie, these are the things that convince the ordinary user/customer to use your product, and not the competition .

We have had release managers for each release in Pardus, and the outcome depended much on the their (sometimes personal) choices. Pardus 1.0 and 2007 were releases to attract the (wo)man on the street, and it showed. Pardus 2009 and 2011 were, on the other hand, tried to satisfy the needs of the more advanced Linux users, and the ease of use was somehow sacrificed. If we had had some stronger product policy, maybe a product manager (we’ve tried to use some community representative to fill this void, but execution was not as brilliant as the idea), or even a marketing manager we would have a straighter evolution line. Now even our dedicated users are asking “why you released 2011, it’s almost 2009”, and they are right…

Again, don’t get me wrong, 2009 and 2011 are very fine Linux distros. Some usability studies say 2009 performing better in some end-user usability measures than its predecessors. Still, I personally think that, as compared to their contemporaries, 2009 and 2011 are steps backward in general audience attractiveness…

With these observations at hand, we are reorganizing our release policies and processes. We are going to put some brief but strict definitions for the target user of the Pardus 2000 series, the requirements for the product in order to be competitive for this target group, the technical requirements for the individual pieces in order to be in line with these general requirements and finally a new organizational/procedural structure in order to make all these policies work, without being dependent on any person… We hope to be back on track with Pardus 2012 and hope that the succeeding releases will get better…

COMMUNITY

There is one slogan I’ve heard from a former community manager “An open source project without a community is deficient.” and this may not be more true. You are likely to have your product (or a subset) to be available publicly with an open source license, and very likely you are not going to provide support for this “community edition”. As the name implies, the support for this edition is the community. In addition community is (or may be) part of QA, part of marketing, part of product management, part of several essential components of the product lifecycle. This is what make an open source software different than a proprietary competitor. The “community” includes your (outside) developers, your ecosystem (mostly companies) and your users. You have to take good care of your community in order to succeed and do so repeatedly. A strong community means a strong product. You have to support your community in order them to get flourished, but you have to keep in mind that eventually your community should become self sustained…

Regarding user communities, we have outsourced the community building and management task since the very early days. The contractor has performed surprisingly good in the first few years, and in some areas. Once a marketing consultant unofficially auditing us (in spite of the fact that he disagreed with outsourced community management) have given them full grade, even more… Still, things did not work as planned. As time passes the community folded onto itself, the newcomers were not as many as they used to be, the gap between the developers and users widened, and so on…

Very recently we have decided to do community management in house, assigned some big talent and hired an expert for the task. The first diligence they have carried out was not very optimistic: Apparently the user community has some problems with governance, always seeking external directives. Right now we are trying to encourage the community veterans to take hold of the control of the existing portal. Almost 4 years of hard work, and with a simple change of coordination everything starts trembling… Not very impressive, we would’ve paid much more attention to governance and self sustainability of the community, much earlier 🙁

We have tried to start some partnership programs almost 3 years back, but the outcome is not very convincing. The larger firms have not been interested much, the smaller ones lack the necessary means for marketing and product development. At the end, we had to become the main contractor and subcontract the parts to our partners. This works well for supporting the ecosystem, but neither is consistent with our business model nor in the benefit of the customer on the long run. As the current projects approach to end with successful results, we hope to have more interest from the existing IT companies.

Universities should be an important part of your community. One part they are the sources of the advanced users, which affect their surroundings in their professional and business life. One the other hand they may be your developers, with lots of youngsters looking for exciting and challenging projects. Our collaboration with one such university have been very fruitful, in the first year they have built the 64-bit infrastructure and right now they’re incorporating other desktop environments in Pardus. We definitely plan to extend this collaboration model into other universities…

USER

We have stressed the importance of the product before, but it never suffices. It may be possible to continue a project without financing, a team and a community; but if you do not have any users, you are doomed. Don’t forget you are responsible to create awareness about your product in the user base. Don’t expect the users flock to your site and start downloading. Once you have users do not try to shape them, instead listen to them. If what they are telling is completely out of line, you have reached wrong user base. If that makes sense consider reshaping your product accordingly so as to expand your user base.

As most of other software, Pardus has been designed and developed for a hypothetical user, initially. Apparently the hypothesis was accurate, and especially Pardus 2007 has been accepted by the targeted users. I have to add that the failure of Microsoft Vista helped much to this result. With later releases we have lost focus on the user, or the user base we have acquired by the earlier releases, and that showed in the slow (or non-existent) adoption rate. In addition, in relation to the community issues, we have somehow lost the direct connection with the user, which is also bad for the user adoption.

We have tried to keep in touch with the user base, using proxies (once under the name Product Manager, and once under the name Release Community Representative), which were right steps forward. Nevertheless the execution have not been as expected for neither one, due to several factors.

We have to reshape our relation to the user, especially for the “community edition” we are going to have. It is not clear yet how we are going to do that, but we are aware of the problem and working on it…

POLICY

The “National Open Source Project” is a supply-side action and most of the above success factors are also related to production and development. It is very likely that your product facing severe competition, very likely from proprietary software and very likely to hold some almost-monopoly position in the market. Hoping to have “fair” competition and market forces play their role for the better and more efficient product (that is yours, right?) take over the market share is highly optimistic (even wishful thinking). A reasonable demand-side support does not hurt… Policies to encourage migration to open source, to consider open source solutions before making an acquisition, to reuse already existing solutions, to use open standards, etc may be put in place so as to have a better Return on Investment for your project.

For Pardus this may be one of the weakest points. The e-Conversion Turkey master project have had actions related to use of open source in government, but it was for having something related to open source, and far from being some policy precursors. We, as the Pardus project, had to struggle to prevent Office Open XML from becoming and ISO standard or to keep Microsoft formats out of interoperability guidelines.

Without much policy backing, only eraly adopters and risk takers from the government have considered using Pardus and open source. And this cycle for adoption is slow in both time and growth. The enterprise users/customers are still only a handful after 6+ years.

These six factors are the ones that I think of utmost importance. If you have fulfilled all of them, but still your project is struggling, let me know. If you have spectacular success in your project, with one or few of the factors missing, let me know again. I’ll appreciate your help to keep this list accurate and up-to-date…

LinuxCon 2010: Öznel Bir Özet…

Linux Vakfı’nın düzenlediği ve geçtiğimiz yıl Portland’da -Linus Torvalds’ın memleketi- başlayan LinuxCon yıllık konferansları bu sene Yeni İngiltere’nin kalbi Boston’daydı. Tabii ki bendeniz de orada…

OSDL ve FSG’nin birleşerek Linux Vakfı’nı kurmasına, ve hatta vakfın adına şüpheyle yaklaşmıştım zamanında. Ama gerek Jim Zemlin önderliğinde yaptıklarına ve gerekse sadece LinuxCon toplantılarına bakınca ne kadar yanıldığımı görebiliyorum. Linux Vakfı gerçekten Linux’un, ve neredeyse daha geniş çerçevede özgür yazılımın, marka ve satıcı bağımsız sözcüsü ve önderi haline geliyor yavaş yavaş.

Birinci Gün

Boston’a dönelim… Konferans’ın açılışını Jim Zemlin yaptı ve bombayı patlattı: Özgür yazılım lisans ihlali yapan firmaların çoğu bunu kasıtlı olarak yapmıyorlardı ve alsında hemen hepsi lisans uygun davranmayı tercih edecek durumdalardı. İhlalin temel nedeni bilgi eksikliği idi. Ve Linux Vakfı özgür yazılım ürünlerini kullanarak türev ürünler üreten firmaların lisans uyumlarına yardımcı olabilmek için yeni bir program başlatıyordu: The Linux Foundation Open Compliance Program, yani Linux Vakfı Açık Uyumluluk Programı. Eğitim, Araçlar, SPDX, Değerlendirme kontrol listesi, Uyumluluk rehberi ve FOSS Bazaar bileşenlerinden oluşan program ilerleyen sat ve günlerde tüm katılımcılardan son derece olumlu tepkiler aldı. Bir Linux Vakfı kazanımı daha…

Açılış konuşmasını Oracle’dan Wim Coekaerts yaptı ve Oracle/Sun ekseninde (MySQL eksenini biraz es geçip) özgür yazılım perspektifini anlattı. Yeni ve ilginç bir veri Oracle’ın kullanıcı temelinin %20’nin üzerinde Linux kullanmakta olduğu idi, karşılaştırma için Solaris %27’de. İkinci konuşmayı Qualcomm’dan Rob Chandhok verdi ve ismi özgür yazılımla pek yanyana gelmeyen Qualcomm’uın mobil özgür yazılım geliştirme amacıyla QuIC: Qualomm Innovation Center ismiyle bir şirket kurduğunu (ki Chandhook bu şirketin başında) ve QuIC’in başta kernel MSM bakıcılığı olmak üzere şimdiden çeşitli işlere girmiş olduğunu gururla ilan etti kendisi.

Paralel oturumlarda geleneksel iş – hukuk çemberini kırmak istedim bu kez ve daha teknik konuşmaları izlemeye çalıştım. Varşova Üniversitesi ve SuSE’den Rafael Wysocki çalışma zamanı güç kontrolü gibi son derece ilginç bir başlık altında son derece sıkıcı ve dağınık bir sunuş yaptı. Ardından Smack grubundan Casey Schaufler’in dosya içeriği temelli erişim kontrolü konuşmasını izledim, pek güzel ve heyecanlı bir konuşma idi. Olay soru-cevapta çıktı, meğersem bu amca SELinux’çuların ile kanlısıymış, epeyce bir atışma oldu. Ama asıl kızılca kıyamet paralel Android oturumunda yaşanmış, Android’in kernel ağacından uzak kalması zaten bir tartışma konusu, konuşmalar hararetlenince sesler yükselmiş, sonunda konuşmacı bir izleyiciyi salondan kovmuş, vb.

Öğleden sonra teknik yazar Jeff Osier-Mixon’ın dağıtım kapışması vardı. Geleneksel hale gelen bu kapışma önde gelen üç masaüstü dağıtımının (fedora, openSuSE ve Ubuntu) 7 alanda (kurulum, açılış zamanı, uygulama yükleme, sistem yapılandırma, çevrimiçi yardım, yeni donanım ve ağ servisleri kurma) hız, kullanışlılık ve estetik açıdan değerlendirilmesine dayanıyor. Sonuçlar oldukça yakın çıktı: Ubuntu 156, openSuSE 155 ve fedora 144. Pardus’umuzu bu kapışmaya soksak sanırım 120-130 arası bir puan alır, hala gidecek hayli yolumuz var yani. Konuşmadan önemli bir tartışma dağıtımların kullanıcı sayısı üzerine idi, fedora (milyonlarca kullanıcı) ile openSuSE (3 milyon kullanıcı) bu sayılara nasıl ulaştıklarına dair ayrıntılı bir metodoloji açıklarken Ubuntu (12 milyon kullanıcı) yalnızca şakadan bir sayı çıkarıyor denildi. Pardus’un kullanıcı sayısı hakkında ettiğimiz lafların güvenilirliğini en başta ben sorguluyorum, biline…

Günün en eğlenceli oturumu basın gözünden Linux üzerine paneldi. 2000’lerin en büyük Linux hikayesi için SCO, IBM’in desteği, RHEL, mobil, Ubuntu yanıtları geldi. Özellikle openSuSE’nin eski camia yöneticisi Joe Zonker Borckmeier fedora ve openSuSE’nin Ubuntu’nun çıkışı sonrasında kendilerine çeki düzen verdiklerini, yoksa RedHat ve Novell’in camia dağıtımlarını pek de takmaz bir halde olduklarını iddia etti. Bugünün büyük hikayesi olarak da Android, Chrome OS, Linux Vakfı, mobil gösterildi. Ardından analistlerin rakamları konuşuldu ve bolca atıldı analiz firmaları ardından. Neden büyük Linux haberleri yapılmadığı tartışıldı ve temel neden olarak Linux’un artık her yerde ve harcıalem olması gösterildi, yani bu iyiye bir işaretmiş. Linux haberlerini daha çok teknoloji meraklılarının okuduğu, Microsoft’un bolca reklam verdiği, firmaların bloglar vb. aracılığı ile “yayıncılık”a soyunmasının alışıldık medya için aslında çok da bir tehdit oluşturmadığı vb. konuşuldu. Pek güzeldi…

İlk günün kapanış oturumu yine geleneksel kernel paneli idi. Geçtiğimiz yılın kernel olayını James Bottomley “barriers’in ölümü” olarak ilan etti, depolama altsistemindeki gelişmeler tüm panelistler tarafından taktirle anıldı. “Kimse ana kerneli test ediyor mu? Yoksa herkes bir çatalını mı kullanıyor” gibi kışkırtıcı bir soru ile devam edili. Dave Jones yükselen kaliteye koşut olarak Linux kerneline girişin gittikçe daha zor olduğunu vurguladı, hem iyi hem de kötü bir şey olarak. Ted T’so RedHat ve SuSE’nin kernel’i çok daha fazla çatallamasına karşın paparayı Google ve Android’in yemesinden şikayet etti.

İlk günün sosyal etkinliği -yine geleneksel- bowling partisi idi. Yerel biralar eşliğinde hoş ve eğlenceli bir akşam geçirdik.

İkinci Gün

Ana konuşmada Novell’den Markus Rex inovasyon politika ve tekniklerini anlattı. Forrester’dan Jeffrey Hammond rakamlarla Linux’un artık gelecekteki bir olay olmaktan çıkıp bir olgu haline geldiğini gösterdi. Önemli bir bilgi geliştiricilerin (Eclipse geliştiricileri üzerine yapılan bir araştırma sonuçlarını verdi) hem geliştirme ve hem de üretim ortamında dağıtım olarak Ubuntu’yu tercih etmesiydi. Üretimde RHEL ciddi bir paya sahip, ama bir numara değil!

Paralel oturumlarda önce IBM’den Jean Staten-Healy sunumuna gittim. Masaüstünde Linux’un kullanılabileceğini ZSL inc’de Ubuntu, Cybernet-SlashSupport’ta RHEL örnekleri ile anlattı. Artık CIO’ların Linux’u stratejilerinin bir parçası yapmak istediklerinden bahsetti. Dünya ile Türkiye’yi karşılaştırıp moralimi bozmaya devam ettim ben de 🙂

Scott James Remnant’ın Ubuntu’yu daha hızlı başlatma üzerine bir konuşmasına takıldım. Moblin kazanımları üzerine bir-iki ufak numara dışında fazla bir şey yoktu, etkilenmedim.

İkinci günün bombası Monty Widenius’un MariaDB (ya da My’ya karşı Maria) konuşması idi. Votkalı çikolata ile başlayıp kara votka ile bitmesini geçeyim oturumun, içerik ile ilgili yok. Monty, bildiğiniz Linus’un veritabanı hali… Zaten o da Finlandiya’dan ve MySQL’den kazandığı milyonlarca dolara karşın tam bir geek görünümünde. MySQL’in 2002’den başlayarak nasıl camiaya sırtını döndüğünü ve nasıl “son”unu hazırladığını anlattı. Yeni özellik ve yamaların camiaya verilmeden yalnızca kurumsal ürüne konulmasının nasıl müşterilerin sorunlarını ve test zamanlarını katladığını söyledi. MySQL’in bir ürün olarak başarılı olduğunu, ama bir proje olarak battığını iddia etti. MariaDB’nin bir ürün değil bir proje olduğunu söyledi. Son derece keyfili bir oturumdu…

IDC’den Al Gillen ilk önce “dün gazeteciler bizim hakkımızda atıp tutmuşlar, onlardan kimse var mı bu salonda” dedi, olanlar indiler yerlerinde, biz de ispiyonlamadık. Yine rakamlarla Linux’un ne kadar iyi durumda olduğunu anlattı… Solaris’in zayıflamasını ve bulut bilişimi Linux için önemli fırsatlar olarak saydı. SuSE Studio’dan beğeni ile söz etti. Gerek Forrester ve gerek IDC konuşmacılarının vurguladığı birşey vardı: “Tebrikler, kazanan takımdasınız!”, artık Linux “geliyor mu, gelecek mi” diye sorulan, az bilinen ve merak edilen birşey değil, bilişim dünyasının, -hem de son derece önemli- bir parçası. Özellikle bulutun yaygınlaşması ile masaüstü işletim sistemlerinin alakasızlaşması süreci tamamlanınca Linux her alanda mücadelesini kazanmış olacak, dünya hakimiyeti!

Geleneksel hukuk oturumlarıma döndüm sonunda, Eben Moglen’den harika bir konuşma izledik. ABD patent sisteminin çöküşü konusu etrafında mükemmel bir yolculuğa çıkardı bizi Eben, her zamanki gibi muhteşemdi… Dinlemekle konuşmayı sindirmeye çalışmak arasında gidip geldik.

Gün MeeGo oturumu ile tamamlandı, Nokia ve intel temsilcilerinin katıldığı bir mini panel şeklinde. Önemli haber 2011 başında Nokia’nın ilk MeeGo telefonunu çıkaracağı idi. Özellikle MeeGo’nun ne kadar anakaynağa yakın durduğu vurgulanarak “Android gibi herşeyi çatallamıyoruz, ağır entegre bir sistem de yapmıyoruz, burada herkese ekmek var” mesajı verildi. Güzeldi… Nokia’nın Symbian’ı ve ovi dükkanı ilginç sorular arasındaydı.

İkinci günün sosyal aktivitesi Boston körfezinde tekne gezisi oldu. Monty ile aynı masaya düşmeyi becerebildiğimden sohbeti genişlettik. Ekim ayında İstanbul’da yapacakları geliştirici toplantısında birlikte neler yapabilirizi konuştuk, kara votka ile beyaz rakı birlikteliğine kadar uzattık hikayeyi. Serin güvertede Boston’un ışıklı silüetini izleyerek günü tamamladı penguenler…

Üçüncü Gün

Ana konuşmacı GNOME Vakfı’nda Stormy Peters idi, buluttaki verilerin güvenliği ve gizliliğinden bahsetti, internet servisi olarak da özgür alternatifleri seçmemiz gerektiğini vurguladı. GNOME ve Stormy’nin tüm konuşmaları gibi özgürlüğe vurgu yapan pek güzel bir çağrıydı…

Bir kullanıcı olarak Virgin havayollarından Ravi Simhambhatla geldi sonra, Linux’u nasıl kullandıklarını anlattı. Ravi yanılmıyorsam OSBC’de de konuşmuştu, aynı kurumsal kullanıcıyı 6 ay ara ile iki kez konuşturmak ters geldi bana. Türkiye’de olsa “zaten kaç kurumsal kullanıcımız var ki” diyeceğim, ama küresel ölçekte olmamış…

Yine hukuk ve RedHat’ten Richard Fontana katkıcı politikaları anlatıyor. fedora’nın yeni katkıcı sözleşmesinin hikayesini genel bir perspektifle öyle güzel verdi ki, tam da camia tartışmalarımız arasında ilaç gibi geldi. Soru-cevapta bir yandan Eben Moglen, diğer yandan Canonical’ın baş hukuk danışmanı konuya girince oturum iyice şenlendi…

Canonical’an Matt Asay’in yönettiği “What Next for Linux?” paneline girdim öğleden sonra. Asay son derece kötü yönetti paneli, izleyicilerin soruları da olmasa tam bir fiyasko olacaktı. Sonuçta Linux’un masaüstünde başarısız, mobilde başarılı olduğunu öğrendik 😛

Bdale Garbee bu kez gerçekten roket anlatıyordu. Kapalı sistemlerin nasıl sakıncalı olduğunu ve kendi özgür platformlarını nasıl oluşturduklarını bir dizi embedded ve Make geek’i ile bana anlattı, her zamanki gibi pek güzeldi…

Yavaş yavaş kapanışa geldik. Geleneksel geek’ler nerd’lere karşı yarışması ile sona erdi konferans. Nerd’ler ağır bir yenilgiye uğrattılar geek’leri, Zemlin’in bütün çabasına karşın…

Boston, dedim ya, Yeni İngiltere’nin kalbi. Hafifi İngiltere’yi çağrıştıran 19. yy mimarisi, limanı ve Charles nehri, deniz ürünleri, MIT ve Harvard başta üniversiteleri ile hoş bir şehir. ABD’nin her büyük şehri gibi yaşaması kolay, özellikle paran varsa 🙂 Gelecek yıl Kanada’ya geçiyor LinuxCon ve Vancouver’a gidiyor…

Bilişim Dergisi: “Özgür Yazılım ile Fırlayan Üretkenlik”

Bir yıldır, sevgili Yücel Kamçez derginin başına gedliğinden beri, Türkiye Bilişim Derneği‘nin Bilişim Dergisi‘ne “Özgürlük İçin…” başlığı altında yazılar yazıyorum. Özgür yazılım, Linux ve Pardus konularına değindiğim köşenin etkilerini görmeye başladık, iyi yönde ve diğer türlü 😛 İşte derginin Ekim sayısında yayımlanan Özgürlük İçin… köşesi:

Özgür Yazılım ile Fırlayan Üretkenlik

Özgür yazılımı ayrıntılı didikleyen yazılarımıza “reklamlar” için bu ay ara vereceğiz. Çünkü geçtiğimiz günlerde Pardus 2008’in ilk güncelleme sürümü yayımlandı. Yeni kullanıcıların yüksek hacimli güncelleme gereksinimlerini ortadan kaldırmak ve Pardus teknolojilerinin en son durumlarını içeren güncelleme sürümlerine, geleneksel olarak, Anadolu’da nesli tehlikede bir hayvanın ismini veriyoruz. Bu kez sevimli çizgili sırtlan konuğumuz oldu ve yeni sürümümüz Pardus 2008.1 Hyaena hyaena olarak adlandırıldı…

Bir Tane Yetmez, Yedi Tane!

Bu sürümümüz bir açıdan şimdiye kadar yaptıklarımızın (ki sadece çalışan CD olanları da sayarsak dokuzuncu resmi ve açık sürümümüz oluyor) en iddialısı oldu. Normalde ya tek bir ürün, ya da kurulan ve çalışan CD şeklinde iki ürün çıkarırken bu kez tam yedi ürün hazırladık.

Başta doğal olarak kurulan CD Pardus 2008.1 Hyaena hyaena var, özellikle 2007’den 2008’e güncelleme betiği ile eski kullanıcılarımızın uzun süredir beklemekte olduğu. Hyaena hyaena’nın bir diğer özelliği de İsveççe dil desteğinin eklenmesi oldu. Biz sayısını karıştırmaya başladık, ama Pardus 11 dili tam olarak destekliyor artık. Bu da doğal olarak CD’de uluslararasılaştırma paketlerine gittikçe daha fazla yer ayırmamız; aynı zamanda, ve ne yazık ki, uygulama paketlerinin kimilerinden vazgeçmemiz anlamına geliyor. Bu sürümümüzde bu duruma bir çare aradık ve orijinal sürümü yalnızca Türkçe ve İngilizce olacak şekilde ve bolca uygulama ile çıkardık, eski günlerde olduğu gibi. Dünyanın dört bir yanındaki Pardus kullanıcıları için ise Pardus 2008.1 Hyaena hyaena International Remix adı altında 11 dilin hepsini (Türkçe, İngilizce, Almanca, Fransızca, İtalyanca, İspanyolca, Hollandaca, Katalanca, Brezilya Portekizcesi, Lehçe ve İsveççe) içeren ikinci bir sürüm oluşturduk. Evet daha az uygulama içeriyor, ama tüm dil destekleri hazır geliyor.

Dahası, Pardus 2008 sürümünü yayımlarken hazır olmayan çalışan CD sürümümüzü ufak tefek problemlerini giderek yayımladık Pardus 2008.1 Hyaena hyaena Çalışan CD. Pardus’u yalnızca denemek isteyenler için birebir… Bununla yetinmeyip bir yıla yakın süredir ortalıkta olan ve Pardus 2009’un öntanımlı arayüzü olması kuvvetle muhtemel KDE4’ü de (mevcut sürümde KDE 3.5.9 kullanıyoruz) meraklı kullanıcılarımıza ulaştırmak istedik, Pardus 2008.1 Hyaena hyaena Çalışan CD KDE4 Seçkisi adı altında bir deneme sürümü daha çıkardık.

2008.1 sürecinde iş ortaklarımızdan dört ayı aşkın zamandır Pardus önyüklü masaüstü bilgisayarları pazarlamakta olan escort‘un sürümlerini de güncelledik. escort için üç ayrı kurulum görüntüsü ve bir kurtarma CD’si hazırladık, ama ben bunları bir sayıyorum.

Enteresan bir tanıtım stratejisi ile kapımızı çalan Mudo ile birlikte çalıştık ve Mudo mağazalarında dağıtılmak üzere eğlence ağırlıklı bir Mudo seçkisi oluşturduk. Geçtiğimiz günlerde başlayan ve birbirinden cazip unsurlarla sürecek olan, sonuçta da bir sosyal sorumluluk girişimine destek verecek tanıtım kampanyası yalnızca Pardus için değil, Türkiye bilişim dünyası için de ilginç bir örnek oluşturacak.

Son olarak da Almanca ve Türkçe kurulabilen ve üniversite öğrencilerinin gereksinim duyacağı çeşitli bilimsel ve teknik uygulamaları da içeren Pardus 2008.1 Hyaena hyaena Deutsche Akademische Remix sürümünü hazırladık. Önümüzdeki günlerde Almanca yerelleştiricimiz (yoksa “Pardus Almanya büyükelçisi” mi diyeyim) eliyle Almanya’da bir üniversitede dağıtımını yapacağız. Pardus’un ilk sistemli ve planlı yurtdışı harekatı olacağından hayli heyecanlıyız.

Enerji Gerektiği Yere

Bu noktada reklamları kesip arkamıza yaslanalım… Yalnızca 4 yıllık geçmişi olan, henüz 20 kişiye ulaşmamış bir ekip eliyle geliştirilen ve bu geliştirme esnasında ana ürün dışında Pardus teknolojileri adı altında pek çok inovatif bileşen de üretilen bir proje nasıl oluyor da böylesine geniş bir yelpazede bu sayıda ürünü ve eşzamanlı olarak piyasaya sürebiliyor? Pazarlama açısından değerlendirmeyelim, şu anda çok fazla odağımızda değil bu konu. Organizasyon ve planlama ve destek yapısı ve konfigürasyon yönetimi gibi teknik ve işletme ağırlıklı bir açıdan bakalım. Hiç mi çekinmedik böylesine kapsamlı bir operasyonu planlar ve icra ederken?

Yanıt çok basit: Hayır, çekinmedik. Çünkü özgür yazılım ve Linux’un onyılları bulan deneyimi ve dünya yüzeyine yayılmış binlerce-onbinlerce geliştiriciyi içeren ekosistemini kullandık. Biz enerjimizi yalnızca gerekli olduğu yere, sistem entegrasyonuna, bu amaçla geliştirdiğimiz Pardus teknolojilerine, sürüm yönetimine ve süreçlere yoğunlaştırdık. Eğer kaynaktan (upstream) kullanıcıya (downstream) akış yolu üzerinde kendinizi doğru konumlandırır ve ev ödevinizi iyi yaparsanız özgür yazılımla üretkenliğinizi havalara fırlatabilirsiniz. Unutmayın, aynı zamanda özgür yazılım lisansları sayesinde kodun tümü üzerindeki kontrolünüzü kaybetmeden…

Ufak bir not: Bu yazıyı kaleme aldığımda programa uygun yürüyen Mudo etkinliği önce organizasyon sıkıntıları nedeniyle ertelendi, sonra da ekonomik kriz nedeniyle iptal edildi. Biz yaptığımız çalışma ile kaldık…

Özgür Yazılım’ın 2007’si ve 2008’i

Sevgili Görkem Çetin, 2004 yılı sonunda turk.internet.com için hazırladığı Linux ve Açık Yazılım’da 2004 Değerlendirmesi başlıklı yazısını nostalji babından paylaşmış bizlerle. Pardus Çalışan CD’nin hemen arefesinde yayımlanan yazıda 2005 radar ekranında Pardus’un görünmemesi üzücü tabii, ama ben başka birşey anlatacağım: turk.internet.com bu yılki CEO Dosyası için benden de bir yazı istedi, ben de özgür yazılım ve Pardus için 2007 nasıl geçti ve 2008’den neler bekliyoruz minvalde birşeyler kaleme aldım. Yazı henüz yayınlanmadı, belki de yayınlanmaz 🙁 Ben de, her zaman olduğu gibi, buradan paylaşmak istedim. Huzurlarınızda:

Pardus projesi oldukça genç bir proje ve oluşum. Bu nedenle her yıl bize ayrı
bir heyecan veriyor ve büyük değişiklerle geliyor: 2005 yılı, o zamanlar
Uludağ adını verdiğimiz, projemizin kavram düzeyinden gerçekleşme düzeyine
geçmesine tanıklık etti. 2005 başlarında Pardus Çalışan CD’yi yayımladık.
Küçük, fakat çok yetenekli bir ekip ve az sayıda katkıcı ile tüm gücümüzü
kurulan sürümümüzü geliştirmeye verdik. 2006 yılı ise Pardus 1.0’ı getirdi.
Bu aşamada Pardus teknolojileri adını verdiğimiz PiSi, Çomar gibi bileşenler
geliştirilmiş, temel masaüstü gereksinimlerini karşılayacak yazılımlar Pardus
için paketlenmişti. 2007 yılında sıra yeni ve çok daha üstün Pardus
2007’deydi. Bu süreç öncekilerine göre daha sıkıntılıydı; hayli yüklü
kodlarımızı çöpe atıp yeniden yazma yoluna girdik, ekipten ayrılanlar ve yeni
katılanlar oldu, sözün kısası umduğumuzdan çok daha uzun sürdü.

2007 yılı başlarken elimizde Pardus 2007 gibi gelişmiş bir ürün, Milli Savunma
Bakanlığı Asker Alma Dairesi’nin (ASAL) tüm birimlerinde Pardus kullanma
kararı gibi önemli bir proje ve sağlıklı bir şekilde büyüyen çekirdek ekip ve
gönüllü geliştirici camiası vardı. Geçtiğimiz yıl temelde bu güçlü yönlerimiz
üzerinde sürprizlerden ve büyük yön değişikliklerinden uzak bir gelişme ve
olgunlaşma politikası izledik. Üç aylık periyotlarda güncelleme sürümleri
çıkarmaya başladık (Anadolu’nun nesli tehlikedeki vahşi kedilerine ithaf
ettiğimiz Felis Chaus, Caracal Caracal ve Lynx Lynx). Ve nihayet ASAL
projesindeki yükümlülüklerimizi yerine getirirken ve diğer bazı potansiyel iş
ortaklarımızla çalışırken bizden beklenenleri ve taahhüt ettiklerimizi
yapmanın yanı sıra, özgür yazılım geliştirme modelinin hem çözüm
ortaklarımıza ve hem de kurumsal kullanıcılara sağlayacağı yararları en üst
düzeyde tutmaya çaba sarfettik. 2007 yılının sürprizi hiç
kuşkusuz aylık popüler bilgisayar dergilerinin dikkatini çekmemiz ve yıl
boyunca yarım milyonun üzerinde Pardus CD ve ISO görüntüsünün bu dergiler ile
kullanıcılara dağıtılması oldu. Genel bir değerlendirme ile 2007 yılından
beklediklerimizi bulduk ve bu da Pardus projesinin sürdürülebilirliği
açısından önemli bir gelişme.

Dünyada 2007’ye baktığımızda özgür yazılım açısından en önemli gelişme
satınalmaların hızlanması oldu. 2008 yılı başına sarkan MySQL AB’nin Sun
tarafından alınmasını da kapsarsak milyarlarca dolar değerinde ve çok önemli
özgür yazılım ürünlerinin ilişkili olduğu finansal hareketlerdi bunlar. Bu,
bir yandan özgür yazılımın gelecek için ne derece önemli ve anlamlı olduğunu,
diğer yandan da geleneksel bilişim şirketlerinin özgür yazılım iş modellerini
nasıl üst düzeyde değerlendirdiklerini göstermesi açısından önemli. Ayrıca
Linux ön-yüklü masaüstü ve dizüstü sistemlerinin yaygınlaşması da 2007’nin
sevindirici gelişmelerinden. Masaüstü ortamlarında Linux’un hakettiği
yaygınlaşmaya ulaşmasının önündeki temel engellerden biri kullanıcıya hazır
gelen sistemlerde başka işletim sistemlerinin ön-yüklü olması idi, bu durumun
önümüzdeki yıllarda değişeceğini şimdiden rahatlıkla söyleyebiliriz. 2007’de
gelişen ve 2008’de sonuçlanacak bir başka önemli olay da Office OpenXML
doküman formatı belirtiminin ISO standardizasyonu yolundaki ilk adımda
olumsuz yanıt alması oldu. Mevcut bir ISO standardı varken (ISO 26300, yani
Open Document Format – ODF) Microsoft’un kendi ofis setinde kullandığı
formatı bir uluslararası açık standart olarak tescil ettirmeye çalışması
çabaları şimdilik sonuçsuz kaldı. Son karar 2008 Şubat’ında verilecek.
Bilgiye özgürce erişebilmenin garantisi olan açık standartların önemini ne
kadar vurgulasak azdır.

2008 ile ilgili olarak neler söyleyebilirim? Öncelikle, Pardus 2008 için
çalışmalarımızın son hızla devam ettiğini belirteyim, her ne kadar aşikar
olsa da. Pardus 2008, yılın ilk yarısında yayımlanacak ve Pardus 2007’ye göre
özellikle kullanışılık ve donanım tanıma açısından önemli gelişmeler
barındıracak. Hemen ardından Pardus 2009 için çalışmalara başlayacağız. Bu
yıl başlarında yayımlanan yeni masaüstü ortamı KDE4’ün görsel güzellikleri
ile işlevsel ve kullanışlılık özelliklerini Pardus kullanıcılarına en kısa
zamanda ulaştırmayı hedefliyoruz. Bunun için bir yandan KDE4’ün kararlı
dağıtımlarda kullanılabilir bir sürümünün yayınlanmasını beklerken, diğer
yandan da tüm Pardus teknolojilerini bu yeni ortama geçirmeyi planlıyoruz.
Gerek Pardus 2008’in yıl içinde yayımlanacak olması, gerekse yıl sonunda KDE4
geçişinin tamamlanacağı yönündeki beklentimiz doğrultusunda, Pardus 2008 için
yalnızca iki güncelleme sürümü öngörüyoruz, yani Pardus 2008.1 ve 2008.2.
2008 yılı içerisinde Pardus ön-yüklü sistemlerin piyasaya çıkması ile ilgili
ciddi beklentilerimiz var, çalışmalarımız sürüyor.

Kurumsal alanda ASAL sisteminin kullanıma girmesi ile ilk büyük Pardus projesi
hayata geçmiş olacak. Bu gerek bizim için, gerekse ASAL örneğini incelemekte
olan diğer potansiyel kurumsal kullanıcılar için önemli bir aşama olacak.
ASAL projesinde, teknolojik açıdan tümüyle hakim olduğumuz PiSi, ÇOMAR, vb.
Pardus teknolojilerinin kullanıcı gereksinimlerine nasıl hızla ve büyük bir
esneklikle uyarlanabileceğini gösterdik. Bu, projenin başlangıç aşamasında
özgür yazılım geliştirme süreci ve özgün Pardus teknolojileri geliştirme
yönünde verdiğimiz kararlarının ne derece yerinde olduğunun bir sağlaması
oldu. Artık gerek Pardus ekibinden ve gerekse çözüm ortaklarımızdan hizmet ve
destek alacak kurumsal kullanıcıların alternatiflere göre daha hızlı, daha
esnek ve daha maliyet etkin çözümlere kavuşabileceklerini söylerken daha
güçlü bir dayanağımız var. Çözüm ortaklarından bahsederken 2008 yılında
birden çok alanda birden çok ortak ile çalışmaya başlayacağımızı da şimdiden
müjdeleyeyim. 2008 yılı “Pardus ekonomisi”nin temelinin atıldığı dönem
olacak.

2008 yılı içerisinde Türkiye’de özgür yazılım arenasında sesi çıkan
aktörlerin, özellikle sivil toplum oluşumları ile bağlantısız izleme ve
değerlendirme organlarının sayısının artacağını da tahmin ve temenni
ediyoruz. Pardus dahil olmak üzere mevcut aktörlerin tümünün icrada bulunan
ve çoğunun ticari faaliyet gösteren oluşumlar olduğunu söylersek, bu yeni
oyuncuların ne derece önemli olduğunu vurgulamış oluruz. Gerek kamu ve
gerekse sivil toplum alanında özgür yazılım ekosistemi ile ilişki içerisinde
olacak oluşumları merakla ve sabırsızlıkla bekliyoruz.

gOS, GoogleOS, Google…

GoogleOS geyikleri ile ilgili olarak aklımda kalan ilginç bir enstantane bizim Emre Sokullu’un konu üzerindeki değerlendirmesi ve kestirimleri ile sevgili Ian Murdock’un Emre’nin yazdıklarını saçma bulan günlük girdisi oluyor. Ne yapalım, insanın hafızası arada sırada böylesine muzip oyunlar oynayıveriyor 🙂 Malum ve kısa polemik bundan hemen hemen bir yıl önce gerçekleşmiş. Emre ilk yazısında bir Friedman biriminde, Vista’nın ve Microsoft Live platformunun kazanacağı yaygınlığın Google için oluşturacağı tehdide bir yanıt olarak GoogleOS’un gerçeklik kazanacağını iddia etmiş. Murdock ise Google’ın işletim sisteminin zaten web olduğunu ve GoogleOS’un hiçbir zaman (ya da en azından 2007 yılı içerisinde) ortaya çıkmayacağını yazmış.

Ve birkaç gün önce aniden- birdenbire- önceden uyarmadan- gOS ortaya çıktı… Wal-Mart zincir dükkanlarında 200 $’a satışa sunulan everex bilgisayarları, gPC’ler, gOS yüklü geliyorlardı. Hemen gOS’un “g”si google’ın “g”si (ilk ya da ikinci 🙂 olarak algılandı ve haber kulaktan kulağa yayıldı. Bununla kalmadı, koca koca haberciler bile bu algıya katkıda bulundular. Kısa sürede ortaya çıktı ki gOS’un “g”si aslında green’in “g”si imiş, gOS’un ve everex’in) Google ile bir bağlantısı yokmuş. gOS’un babası David Liu isimli bir genç imiş. gOS’u Ubuntu ve Enlightenment kullanarak, küçük bir geliştirme grubu ile, altı aylık bir sürede geliştirmişler. Geliştirme aşamasında Google’ı ziyaret etmişler, ne yapmaya çalıştıklarını anlatmışlar, olumlu karşılanmışlar. gOS ve gPC ortaya çıktıktan sonra da Wal-Mart’tan alınma bir gPC ile Google’a gidip bir sunum yapmış. Kimi sitelere göre ise gOS bir GoogleOS olmasa bile Google’ın “onay damgası”nı taşıyormuş.

Tabii ki gOS’un GoogleOS olarak lanse edilmesinin ardındaki temel neden bilindik masaüstü işletim sistemlerinden farklı olarak hayli kalabalık bir Google uygulama dizinini barındırıyor olması. “Barındırmak ne demek?” diyeceksiniz, anlatayım:gOS masaüstündeki MacOS Dock benzeri yuvada bolca Google uygulaması simgesi mevcut. Ama sevgili Gökmen Göksel sayesinde nail olabildiğim gOS’da bu simgeler firefox’u çalıştırıp ilgili uygulama URL’sine gitmekten başka birşey yapmıyorlar. Meşhur Prism dahi hemen hiç kullanılmamış. Yani gOS bildiğiniz Enlightenment yüklü Ubuntu

İki şaşkınlık yaşıyoruz durumla ilgili olarak: Öncelikle, aslında pek de matah olmayan Ubuntu temelli bir dağıtımın, The New York Times dahil, böylesine geniş bir medya dalgası yaratması. Ama Wal-Mart ve Google isimlerini görünce insan heyecanlanmadan edemiyor açıkçası. İkincisi ise böylesine yeniyetme (startup) bir şirketin Wal-Mart’a böylesine iddialı bir ürünü sokabiliyor olması. Tamam, arada everex gibi ufak ve fakat yıllanmış bir bilgisayar üreticisi var; ama yine de gOS’un böylesine bir pazar yaygınlığına erişmesi taktire şayan… hem şirket açısından, ve hem de Amerikan ekonomisinin inovasyona verdiği önemi vurgulamak babından.

Önce Emre-Murdock çekişmesine dönelim. Ama “Kimin kestirimleri tuttu, kiminki tutmadı?” tartışmasını bir kenara bırakalım da Murdock’un vurguladığı noktaya odaklanalım:

Releasing yet another Linux distribution isn’t disruptive—redefining what an operating system is is disruptive, and Google’s already doing that.

Bu noktadan hareketle, “eğer Google işletim sistemi pazarında yıkıcı (disruptive) bir etki oluşturabilecekse, bir GoogleOS geliştirmelidir” çıkarımında bulunabiliriz. Yeniyetme şirketin geliştirdiği gOS bu özelliğe sahip değil. Bolca Prism soslu hali de olmayacak kanımca. Ama Google benimle aynı şekilde düşünecek diye bir kural yok. Hele hele Adobe’un meşhur AIR teknolojisi, zengin internet uygulamaları (RIA) dünyasında yıkıcı olmasa da ufuk açıcı bir örnek oluşturmuşken. Dikkat buyrun, Google yalnızca Microsoft’a karşı bir rekabet avantajı oluşturmakla meşgul değil, olmamalı. Bir yandan da kendi iş sahasını olası rakiplere karşı korumak durumunda. GoogleOS’u yalnızca saldırı amaçlı düşünmemekte yarar var, kim bilir, belki de savunma ağırlıklı olacaktır.

Masaüstünün ölümünü ilan etmemize daha çok var. Her ne kadar Web 2.0, RIA ve bildiğimiz internet işimizin ve zamanımızın çoğunu üstlenecek olsa da uzunca bir zaman bunun altında çalışan bir işletim sistemine gereksinim duyacağız. Bu işletim sistemi sadece Emre’nin bahsettiği aracı konumunda kalmayacak, değer üreten işlevi de olacak. Vista’nın, Leopard’ın, KDE4’ün, … geceli gündüzlü geliştirilmesinin ardında yatan önemli nedenlerden biri de bu. Yoksa masaüstünün, kalın istemcilerin, PC’nin ölümü yıllar yıllar önce ilan edilmiş, internet tarayıcısının, ince istemcilerin, WebOS’un hızlı yükseliş kehanetleri dillenmişti. Larry Ellison’un Network Computer’ini kaç kişi anımsıyor? Google, “n|c” diye aratınca yanıt bile vermiyor. Bende ise bir beyzbol şapkası kalmış yadigar 🙂

Son olarak GoogleOS’un temel rekabetinden söz edeyim: Mevcut işletim sistemi üreticileri. Başta Microsoft, sonra Apple. Tüm Linux dağıtıcıları: RedHat, Novell, Mandrake, Ubuntu, … Windows’un yaygınlığı ve MacOS’un kullanıcı deneyimi ile kolay kolay başa çıkabilir mi GoogleOS? Daha önemlisi Linux temelli bir GoogleOS, yeni bir Ubuntu hikayesi olmanın ötesine gidecek neler sunabilir?

Sevgili Ian Murdock’a katılıyorum: İşletim sistemi pazarı Google için kolay bir zafer, hatta rahat bir mücadele vaat etmiyor. İş modeli ve planı açısından da bulunulması gereken bir sektör gibi görünmüyor. Bu nedenle -Mozilla ile Prism temelli çeşitli flörtleşmeler dışında- Google masaüstünden uzak durmayı yeğleyecektir, görünen gelecekte…

“Özgür Yazılım ve Fikri Mülkiyet”

TBD İstanbul Şubesi tarafından düzenlenen İstanbul Bilişim Kongresi, Kurumsal Yazılım 2007 başlığı altında 7-9 Haziran günlerinden Bahçeşehir Üniversitesi’nin Beşiktaş kampüsünde gerçekleşti. Kongre’nin 8 Haziran Cuma günkü oturumlarından biri de Özgür Yazılım’a ayrılmıştı ve ben de katkıcılar arasındaydım.

Önce bir uyarı: grem grup tarafından düzenlenen etkinliklerden uzak durun; biz artık öyle yapacağız. Geçen Kasım ayında Corptech 2006 adıyla düzenledikleri kurumsal bilişim fuarına katılmıştık. Son derece iyi hazırlandığımız ve HP, IBM, Gönen Bilgi Teknolojileri ve Portakal Teknoloji gibi çözüm ortaklarımızla birlikte hayli başarılı bir stand oluşturduğumuz etkinliğe herhalde yalnızca birkaç yüz kişi katılmış, ve komşu stand görevlileri dışında neredeyse hiç ziyaretçimiz olmamıştı. İstanbul Bilişim Kongresi’ni de grem grup’un düzenlediğini son anda öğrendim ve kongre alanına gittiğimde sürprizle karşılaşmadım: 20’nin üzerinde firma stand açmışlar, 8 paralel oturum düzenleniyor; ama izleyici sayısı herhalde iki yüz civarında. Onların çoğu da Boğaz’a nazır kantinde zaman geçirmeyi tercih ediyorlar. Oturumlara ortalama on izleyici katılıyor. Hele Özgür Yazılım oturumunun birkaç yüz kişilik koca bir anfide yer aldığını düşünürsek… Rezalet!

Oturumumuza dönersek: Açılışta IT Business Weekly‘nin genel yayın yönetmeni sevgili Yücel Komçez’in “Kuşbakışı Kurumsal Pazar ve Özgür Yazılım” başlıklı bir konuşma yapmasını planlamıştık, ancak bazı iletişim sorunları nedeniyle iptal etmek zorunda kaldık. Ardından ben “Pardus ve Kurumsal Pazar” başlıklı bir konuşma yaptım, önümüzdeki günlerde ayrıntılarını buradan paylaşacağım. Son olarak da benim yönettiğim “Özgür Yazılım ve Fikri Mülkiyet” başlıklı bir panel vardı. Tüm oturumun on civarında izleyici ile başlayıp panel sırasında yirmi kişiye kadar “kalabalık”laştığı ve yedi izleyici ile sona erdiğini vurgulamak istiyorum. Son derece ilginç (kendim de konuştum diye söylemiyorum, 😉 ve zengin bu içeriğin bu kadar az ilgi çekmesi çok üzücü… “Allah beterinden saklasın…” dedik, kendi kendimize konuştuk 🙂

Panel konuşmacılarımız IBM’den Serkan Şahin, Sun Microsystems’dan Funda Öncü ve LKD’den (yoksa TBD mi?) sevgili Türker Gülüm idi. Panele iki firmayı da davet etmiştik aslında: Microsoft ve Novell. Microsoft Türkiye “panele katılımını faydalı bulmadığını, eğer Microsoft’un iş ortağı yazılım evleri aracılığıyla Türk yazılım ekonomisine ne boyutta bir ciro kazandırdığını anlatabilecekleri bir yer verilirse bu konuyu tercih ettiklerini” söylemiş. İlginç, biz burada fikri mülkiyeti ve özgür yazılımı konuşuyoruz. Microsoft’tan birileri gelip de “özgür yazılımcılar bizim 235 patentimizi ihlal ediyorlar” diyebilir, Novell ile yaptıkları meşhur anlaşmanın ardındaki düşünceyi, Xandros ile yaptıkları diğer meşhur anlaşma ile son yayınlanan GPLv3 taslağı arasında bir bağlantı olup olmadığını, ODF ve Office OXML ilişkisini, … anlatabilirdi. Konumuz ciro ya da yazılım ekonomisi değil, doğrudan fikri mülkiyet, açık standartlar, açık kaynak ve özgür yazılım idi… Kendiler bilirler. Novell Türkiye ise “ilgili tüm arkadaşları kongre günlerinde şehir dışında olacağı” için katılmadı. Yorum yok, ne diyeyim, İstanbul’da kurumsal yazılım diye kongre toplanıyor, Türkiye’de tüm satışı kurumsal olan Novellciler şehir dışında…

Katılmayanları bırakıp katılanlara bakalım, tekrarlayayım, panel konuşmacılarımız IBM’den Serkan Şahin, Sun Microsystems’dan Funda Öncü ve LKD’den (yoksa TBD mi?) sevgili Türker Gülüm idi. Ben, zaten bir önceki konuşmayı vermiş olmak ve dahi konuşmacılara olabildiğince fazla zaman ayırmak nedeniyle az konuşmaya gayret ettim (benim standartlarımda “az konuşma”nın ne anlama geldiğini bilen bilir 🙂 ve hızla sözü panelistlere verdim. Bu arada “firma temsilcisi arkadaşlar birazdan ‘açık kaynak’ diyecekleri aslında kastettikleri ‘özgür yazılım’, çünkü aslında Open Source IS Free Software” demeyi de ihmal etmedim. Ama, ilginç bir şekilde, Serkan Bey de Funda Hanım da bol bol “özgür yazılım” diyerek beni utandırdılar.

Aşağıda panel sırasında tuttuğum notları bulacaksınız:

Serkan Şahin/IBM:
2000’den fazla IBMci açık kaynak ve açık standartlar üzerinde çalışıyor
IBM e-ticaret stratejisi (’99):

    • internet

 

  • açık standartlar

 

 

  • küreselleşme

 

“money driven” -> “community driven”
“IBM’in açık kaynağa bakışını müşterisi belirliyor” Türkiye:

    • IBM Linux Merkezleri (İstanbul, Ankara, MEB)

 

  • IBM Center for Advanced Studies (İstanbul Bilgi Üniv.)

 

“Camia ile birlikte çalışmak için kaynak kodunu açmak ve yazılımı özgürleştirmek gerekli”

Funda Öncü/Sun:
“Açık kodla yaşıyoruz…”
openSolaris (’05): 7 milyon indirme, %70’i Sparc değil
Linux: Sun katkısı 404 mio $
Java -> GPL (Kasım ’06)
Jonathan Schwartz (CEO): “Şubat ’08’de tüm yazılımlarımız açık kod olacak”
openSparc
“Özgür yazılım (donanım) pazarımızı genişletiyor.”

IBM:
“Hizmetler pazarı dolayısı ile özgür yazılımdan para kazanıyoruz”

Türker Gülüm/LKD+TBD:
“Yazılımın garantisi olmaz: GPLv2”
Microsoft-Novell anlaşması (Kasım ’06)

Açık standartlar:
IBM: Açık standart -> açık bilişim
“XML: mimarinin uzun ömürlü ve kolay olması”
Sun: “Tüm portföyü tamamlayıcı bir parça”
Sun motto: “Network is the computer”

İnovasyon:
Sun: “Açık kaynak inovasyonu artırır”
“Özgür yazılım: En mükemmel yazılım”
IBM: IBM motto: “Innovation that matters”
“Fikri mülkiyetin insanlığın mutluluğu için kullanılmasını sağlamak amacıyla yapılacak daha çok şey var”
“Açık kaynak, özgür yazılım, inovasyon birlikte etkileşerek gelişecekler”

Patentler:
IBM: “ABD yasaları bunu gerekli kılıyor”
Sun: “Patentleri açıyoruz”
Türker: “GPLv3’te özgürlüklerin kısıtlanması ve patent ilişkisi”
IBM: “Açık üniversite örneği (MIT)”

Benim notlarım tam belli edemiyor olsa gerek, ama (ben yönettim diye söylemiyorum 🙂 katıldığım/izlediğim en iyi panellerden biriydi. IBM ve Sun’ın özgür yazılıma verdikleri destek, her ne kadar ticari kaygılara dayanıyor olsa da, nasıl sağlam felsefi temeller bulmuş ve bu yaklaşım nasıl çalışanlarına yansımış, görmek keyifliydi. Bu iki dünya devinin inovasyonun geleceğini özgür paylaşım ve birlikte üretimde görmeleri de sevindirici idi.

Serkan Şahin’in “bilgisayar kullanıcılarının aptallaştırılması” benzetmesini sevdim, ama bu benzetmeyi tüm bilgisayar kullanıcılarının aynı zamanda bilişimci olmaları gereği anlamında kullanmasına katılmadım. ABD kaynaklı bu iki şirketin çalışanlarının ürettiği fikri mülkiyeti kaydettirmek ve korumak için patent almak dışında bir seçenekleri olmadığına ben de üzüldüm, ama bu patentleri özgür yazılım camiasının kullanımına açmalarını alkışladım. Kısacası, hoş iki saat geçirdim…

Tilki Kümese Isınıyor…

Kasım başında, yani altı aydan biraz önce Microsoft ile Novell bir Linux anlaşması imzalamıştı, anımsarsınız. Bendeniz de konu ile ilgili yorularımın başlığını da “Tilki Tavukla Evlenir, Kümese Taşınırlar” şeklinde Dana Gardner’dan araklamıştım. Son gelen haberler tilkinin kümese ısınmaya başladığı, hatta kimi piliçlerle flörtü hayli ileri götürdüğü yönünde.

Redmond ve New York’da aynı zamanlı yayınlanan bir basın duyurusuna göre Microsoft pek benzer bir anlaşmayı Xandros ile imzalamış. Xandros, bilindiği üzere müteveffa Corel Linux’un geliştirme takımını ve kullanıcı camiasını veraset yoluyla intikal etmiş, masaüstü yanında KOBİ sunucusu ve kurumsal sunucu pazarına da duhul etmiştir. Hayli güçlü ve kaliteli bir destek ekibi ve özellikle karışık bilişim ortamları için yönetim araçlarını ve çeşitli sahipli yazılımları da da içeren uygulama dizisi ile Linux dünyasının önemli ve ilginç aktörlerinden biridir. New York merkezli şirketin geliştirme ekibi Kanada’da Ottowa ve Hindistan’da Mumbay şehirlerinde ikamet ederler. Daha ayrıntılı künye burada.

Gelelim malum anlaşmaya: Beş ana başlıkta toplanıyor işbirliği konuları. Dördüncü maddeyi sona bırakalım, gerisi şöyle:

  • Sistem yönetim araçlarının birlikte çalışabilirliği: İki tarafın mevcut sistem yönetim yazılımlarının daha iyi birlikte çalışabilirliği yönünde çeşitli çalışmalar. Xandros’un WS-Management protokolünü kendi sistem yönetimi uygulamalarına uyarlaması.
  • Sunucu birlikte çalışabilirliği: Xandros’un bir dizi Micrososft sunucu iletişim protokolünü lisanslayarak Xandros sunucuların birlikte çalışabilirliğini artırması yönünde çalışmalar.
  • Ofis belgesi uyumluluğu: Xandros’un, Open OfficeXML ve Open Document Format belgelerinin uyumluluğu konusunda Microsoft ve diğer firmalarla birlikte çalışması.
  • Microsoft satış ve pazarlama desteği: Microsoft’un Xandros’un masaüstü ve sunucu sürümlerini tercih edilen Linux dağıtımları arasında alması. Xandros’un Microsoft Interop Vendor Alliance’a dahil olması.

O kadar da ciddi bir delik görünmüyor değil mi? Xandros çeşitli noktalarda tercihini özgür yazılımlar yerine sahipli yazılım firmalarından fikri mülkiyet transferi yönünde kullanıyor. Bir tercih… Xandros müşterileri ve mevcut ve gelecek Linux kullanıcıları bu tercih konusundaki fikirlerini belli edecekler önümüzdeki ay ve yıllarda.

Ama öyle bir dördüncü ana başlık var ki, zurna zırt diyor orada:

  • Fikri mülkiyet güvencesi: Xandros müşterilerinin olası Microsoft fikri mülkiyet ihlalleri ile ilgili olarak dava edilmeyeceklerinin garanti edilmesi.

Haydaaa! Bu da ne olsa gerek? Neden? Ne karşılığında? Xandros bunun için para mı verecek Microsoft’a? Peşin mi, yoksa satışlardan komisyon şeklinde mi? Ne kadar? Yoksa asıl amaç başka mı? Linux ve özgür yazılımların Microsoft’un fikri mülkiyetine tecavüz ettiği şayiasını biraz daha yaymak ve Linux kullanıcılarını bir “Microsoft vergisi” tabi tutmak mı? Kümesten birkaç pilici daha ayartıp tavuklarla civcivleri kolayca mideye indirmek mi hedef?

Özgür yazılım cephesinde bu gelişmelere yanıt bir yanda GPL v3 ile geliyor. Yeni lisans ile bu tip fikri mülkiyet temelli şantajlar boşa çıkacak, böyle anlaşmalar ve para transferleri mümkün olamayacak. Ama ya hiç para el değiştirmezse? Ya Microsoft uygun gördüğü bazı dağıtımların müşterilerini patent koruması altına alıverirse? Ya bu anlaşmalar çok çok çok pahalı avukatlar tarafından GPL v3’ün etrafından dolanacak şekilde kaleme alınırlarsa?

O zaman iki yol kalıyor geriye: Bir koldan sevgili Linus Torvalds’ın yaptığı gibi “Kodu göster ya da sesini kes!” diyerek KoBeŞ’e (Korku-Belirsizlik-Şüphe, Fear-Uncertainty-Doubt=FUD çevirisi olarak 🙂 karşı koymak. Diğer yandan da akıllıca özgür yazılım iş modelleri ve yapıları kurmaya, değer katan yaklaşımlarla pazar payını büyütmeye devam ederek.

Çay partisini anımsatmama gerek var mı?

“Microsoft Vergisi”

Microsoft, ve özellikle Steve Ballmer, meşhur Microsoft-Novell anlaşması ardından gittikçe artan bir sıklık ve tonda “Linux bizim fikri mülkiyetimizi kullanıyor” kıssalı bir karalama (FUD=Fear, Uncertainty, Doubt) kampanyası başlatmıştı. Altı ay sonra ağızlarındaki baklayı çıkardılar: Microsoft Genel Hukuk Danışmanı Brad Smith ile Lisanslama Müdürü Horacio Gutierrez Fortune dergisine verdikleri mülakatta Linux ve özgür yazılımların 235 Microsoft patentini ihlal ettiğini iddia etti. Hatta habere göre Microsoft yetkilileri “özgür yazılımların yüksek kalitede olmasının nedeni” olarak bu patent ihlallerini göstermişler.

Malum anlaşmanın meşhur patent ihlali maddesine göre Microsoft, Novell’in Linux ve özgür yazılım müşterilerini fikri mülkiyet ihlalleri nedeniyle dava etmeyecek. Yine meşhur SCO davası sonrasında pek çok önde gelen Linux dağıtımı ve özgür yazılım şirketi de kullanıcılarına patent bağışıklığı taahhüdünde bulunmuşlardı. Yani, görünürde sorun, başta RedHat, Linux dağıtıcıları ile Microsoft arasında. Ama bu sorun, doğal olarak, özgür yazılım üzerine bir lisans bedeli gelmesi ve özgürlüğün artık ücretsiz ya da ucuz ol(a)maması anlamına gelecek. Linux’un edinme maliyetini, toplam sahip olma maliyetini, her çeşit fizibilite hesabını etkileyecek. Bir de patent bağışıklığı, olası fikri mülkiyet ihlali davaları, şu-bu gibi pek çok hukuki terimi satınalma sürecinin göbeğine sokacak. Microsoft’un planı bu; en yakın işbirlikçisi de Novell ve dolayısı ile SuSE.

Bu hikaye bir yana, yapılan kimi yorumlarda benim bir süredir kullanmakta olduğum bir deyime rastlamak yüreğime biraz su serpti. Tehlikenin doğru şekilde farkında olanlar var neyse… Bir zamanlar özgür yazılımın açık kaynaklı olma özelliği (yani dört özgürlükten sadece Özgürlük 2’nin bir ön koşulu) fazlasıyla ön plana çıkarılıp kampanyalar düzenlenmişti memleketimizde. O zamanlar biz basbas tepinmiştik, “Önemli olan özgürlük, kaynağın açık olması hedef saptırıyor” diyerek. (Bu arada, hala Open Source IS Free Software, eğer İngilizce konuşuyorsak!) Yakın zamanda da “bedava yazılım” diye bir laf çıkmış derler, herhangi bir özgürlükle alakalı olmayan, tüm özgürlüklerin birleşmesi ve basit ekonomi teorisi ile ortaya çıkan bir sonuç yalnızca. Hayır, konu fiyat değil, özgürlük ve bunun getirileri…

Neyse, konuya dönelim, “benim bir süredir kullanmakta olduğum bir deyim” demiştim; deyimimiz Microsoft vergisi. Microsoft, işletim sistemi ve ofis seti pazarındaki fiili tekel (ya da açık ara pazar lideri) olma durumunu sürekli kötüye (kullanıcı için) kullanır durumda. Değer katıp katmadığı hayli tartışmaya açık yeni sürümlerini, Windows Vista’yı, Office 2007’yi, OEM üreticilerine pompalıyor. Dev pazarlama bütçeleri ile bireysel kullanıcıyı yönlendiriyor, sürekli güncelleme (hem yazılım ve hem de donanım) yapmaya itiyor. Eski ürünlerine, örneğin Windows XP’ye, desteğini kaldırarak gönüllü terfi yapmayanları mecbur kılıyor. Sonuçta kullanıcısına sunduğu şey değişiyor mu, pek değil! Yine aynı işlevleri yerine getiriyorlar; ofis dokümanı yaratıyorlar, internette geziniyorlar, medya dosyaları izliyorlar… Ama aynı işlevselliğe sahip olabilmek için yüzlerce dolar vermek zorunda kalıyorlar. Hem de neredeyse alternatifsiz bir şekilde.

Bu durumun bir benzeri de devlet düzeninde vardır; kattığı değer tartışmalı olsa da devlete vergi verirsiniz. Yoksa sizi rahat bırakmaz, takibat yapar, ceza keser, şu-bu… Aynı şey… “Microsoft devleti” de işlevselliğinizi artırmadan paranıza talip; üç-beş yılda bir yaptığınız şeyleri hemen hemen aynı şekilde yapmaya devam etmek için kucak dolusu para vermeniz gerekiyor. Yoksa birlikte çalışabilirlik, donanım uyumsuzluğu, güvenlik güncellemelerinin sona ermesi, vb. taktiklerle rahatsız ediliyorsunuz. Şimdi de alternatifini bulmuş, özgür yazılımı seçmiş kullanıcılara salma salıyor Microsoft. “Patentimi çaldınız” diyerek FUD yaratıyor, Novell kullanıcılarına bir çeşit arka çıkarak rekabeti engelleyici hareketler yapıyor, mümkünse tüm Linux ve özgür yazılım kullanıcılarını da lisans adı altında vergi şemsiyesi altına almaya çalışıyor…

Oysa biz, özgür yazılım geliştiriciler olarak, Pardus 2007’yi özgürce dağıttığımız yetmiyormuş gibi tüm güvenlik yamalarını ve paket güncellemelerini de aynı şekilde internetten erişilebilir durumda tutuyoruz. Bu yetmezmiş gibi üç ayda bir güncellenmiş sürümümüzü yayımlıyoruz, işte Pardus 2007.1 Felis chaus, işte yakında yol haritası duyurulacak olan Pardus 2007.2… Böyle yapmaya da devam edeceğiz. Özgür yazılımın yazılım dünyasında dürtücü (disruptive) bir etkiye sahip olduğunu görüyoruz, biliyoruz… Ve bunun yalnızca yazılım geliştirme ile sınırlı kalmayacağından, yazılım sanayine de sirayet edeceğinden de eminiz. İki yıl önce bizleri müstehzi gülümsemelerle izleyenlerin şimdi nasıl ilgili olduklarını görüyoruz, yarın biz adımımızı atmadan işbirliği teklifinde bulunacaklarını da tahmin edebiliyoruz.

Şöyle diyeyim Steve Ağa: Ahali saçma vergilerden hoşlanmaz, gün gelir bir çay partisi yapıverir, neye uğradığınızı şaşırırsınız…

Open Source IS Free Software

It is mostly “open source” on the other side of the Atlantic, and may become “free software” depending to whom you’re talking to. It becomes FOSS or even FLOSS as you fly east, and pass through the old continent. In Turkey you come accross with people calling it “open source” in Turkish (açık kaynak), “free software” in Turkish (özgür yazılım) as in freedom, “open source” (yes, they use English), and even few call it “free software” in Turkish (bedava yazılım) as in free beer. Quite a confusion, huh? You bet…

All in all, it is simply “free software” in Turkish as in freedom. Always and in every context… We have called it “özgür yazılım” from day one, and we continue to do so. We explain why it is “free” as in freedom, and what this freedom means to the user, to the developer and to the society at large.

But in English, there still is this confusion. Being lately exposed to several pieces of work on “free software” (as in freedom) with certain strong business slant, and observing that the authors consistently use the term “open source” to describe it, still meaning “free software” (as in freedom)… and being convinced this will not harm the freedom of the software…

As of today, in my communication in English, I’ll only use the term “open source” to describe the “free software” (as in freedom). After all, “open source” (as in freedom) IS free software!